Dúbidas do galego

Just another WordPress.com site

Manzaneda

Desde adolescente, o topónimo Manzaneda, que nomea un dos Concellos máis interesantes de Galicia, famoso por acoller a única estación invernal de Galicia, me pareceu estraño. En aparencia era demasiado castelán. Que é unha manzaneda? A palabra non existe en castelán, que prefire como sufixo de abundancia vexetal outras formas, caso de -ar: manzanar, castañar… e -al: cerezal, robledal. Aínda así, existen casos nos que empregan os sufixos -edo, -eda, que si triunfaron no latín falado no oeste atlántico. O castelán admite cerecedo, robledo, castañedo… aínda que nalgúns casos aluda a que son dialectalismos asturianos ou leoneses (curiosamente os espazos máis próximos ao contacto coa lingua galega).

Volvendo a Manzaneda, máis que diante dunha forma castelá estamos ante unha forma castelanizada, ante unha deturpación de libro que tenta extirpar a galeguidade do topónimo mais, como de costume, só logra deformala: Carballino, La Estrada ou Puenteareas son outros casos parecidos.

Grazas aos estudos de Gonzalo Navaza, un dos máis grandes expertos en Onomástica de Galicia (é o Leo Messi da materia, para entendérmonos), sabemos xusto cando aparece Manzaneda. Foi a partir do século XVIII que se grafa así. E antes como se chamaba? Seguindo a Navaza, o nome tradicional non é ningún misterio. En todo o reino o lugar era coñecido –con toda a lóxica– como Maceda. Hai que lembrar que a vila conserva o seu pasado medieval, no deseño das ruelas e nos restos da muralla. É dicir, a Maceda da que falamos tiña moitos séculos cando o seu nome foi substituído por Manzaneda.

En Galicia hai outra Maceda cuxa sorte toponímica foi mellor. Seguramente non houbo ningún escribán ou alcalde ou abade ou arcediago tan espabilado coma o que detectou en Manzaneda a relación do topónimo coas mazás.

A relación entre as Macedas era, non obstante, coñecida de vello, tanto que na documentación unha aparecía como Maceda de Trives (a actual Manzaneda) e a outra como Maceda da Limia. Hoxe desorientámonos con ese apelido pois a Limia está veciña pero algo distante da vila (pertence hoxe á comarca de Allariz-Maceda) mais a Limia histórica era moito maior que a actual, atinxía ambas beiras do río, en territorio portugués e galego e tiña a súa capital en Allariz.

Entón, por que Manzaneda non se considera un topónimo deturpado e se oficializou a forma galega xenuína Maceda de Trives? O tempo ten máis forza que a filoloxía. Tres séculos de Manzaneda sepultaron o vello Maceda. As autoridades lingüísticas consideraron que era unha resurrección tan forzada que incluso podería ser contraproducente entre a veciñanza. É unha liña que se seguiu especialmente en canto á ortografía de diferentes topónimos, contraria á súa etimoloxía: Barcia, Alvedro, Cobas ou A Grova deberían grafarse Varcia, Albedro, Covas ou A Groba.

Con todo, estaría ben que en Manzaneda soubesen cal é a orixe do nome do lugar no que viven e que igual que foi a decisión duns poucos a que enterrou o vello Maceda ben pode no futuro alborexar de novo este bonito topónimo. Por certo, o que hoxe chaman Cabeza de Manzaneda (a montaña na que se situou a estación invernal, até hai moi pouco (anos, non séculos) era coñecida como A Cabeza Grande.

 

Advertisements

Single Post Navigation

13 reflexións sobre “Manzaneda

  1. PACO TESIN o dixo:

    excelente o do toponimo Manzaneda, tan excelente coma patética a historia que a él chegou !
    A Caniza (A Cañiza deturpado oficialmente) tm daría un interesante artigo.
    Gracias e avante !

  2. Interessante a tua achega, mas em relaçom já tem feito um estudo a gente do ProGael indicando para este topónimo umha raiz pre-histórica pola uniom das palavras mám e sneachta, que significam respeitivamente em gaélico porto de montanha e neve. Queda-che aqui o enlace ao seu trabalho por se che presta olhar. Aperta

    • Logo da parida da inscrición do século XIV de Betanzos, esa suposta asociación tenme ben pouco creto. De todos os xeitos, moitas grazas por comentar e ampliar a mirada sobre Manzaneda. Apertas

    • No caso da entrada que fan sobre Manzaneda, esqueceron un pequeno detalle: a estación de esquí, é dicir, o que hoxe chamamos Cabeza de Manzaneda (afastada uns quilómetros da vila) até hai ben pouco era coñecida como A Cabeza Grande, polo que todo ese trabalinguas sobre o gaélico queda en po. Quen teña ido até Manzaneda sabe ben que o que alí sobran son maceiras (ou mazairas, que é como lles chaman alá). De novo apertas.

      • Que grandes “especialistas” os de ProGael, que nin sequera coñecen a historia dos nosos topónimos. Agora podían procurar a etimoloxía gaélica de “El Niño de la Guía”. Seguro que tamén achaban unha solución moi convincente.

      • Graciñas polo comentario 🙂

  3. Caros, poderá ser possível apresentar algum documento no que se veja o nome tradicional de Maceda de Trives na rede? Gratos.

    • Ola. A principal referencia bibliográfica para este tema é NAVAZA, Gonzalo (1995), «A Cabeza Grande de Maceda de Trives. Nota histórico- toponímica», en Xenciana, no 1, Pobra de Trives, marzo 1995. O autor nese estudo presenta diferentes exemplos de uso de Maceda de Trives e de Cabeza Grande. Apertas.

  4. … e se possível também o de Cabeça Grande (ou Cabeza Grande…, como fosse no seu dia)

  5. Ana (Manzaneda) o dixo:

    Para os que somos daquela terra, sempre foi, é e seguirá sendo Cabeza Grande. Non é un topónimo que este en desuso.

  6. Interessante entrada. Nos mapas topográficos do IGN (podem-se consultar nos visores web Sigpac e Iberpix) aparece o topónimo “Chairas de Maceda” no límite municipal entre os concelhos de Trives, Manzaneda e Chandreixa de Queixa, aproximadamente a 1,5 km ao leste da “Cabeza Grande”.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: